Polska jest największym beneficjentem pomocy unijnej. W latach 2014-2020 Unia Europejska przeznaczyła dla naszego kraju 82,5 mld euro. Środki zostaną zainwestowane w zwiększenie konkurencyjności polskiej gospodarki, poprawę spójności społecznej i terytorialnej oraz w podniesienie skuteczności i efektywności administracji.

Przeznaczenie środków unijnych jest ściśle związane z przyjętą strategią rozwoju. Obecna strategia została określona w dokumencie Europa 2020. Szczegółowy plan wydatkowania środków unijnych - tzw. Wieloletnie Ramy Finansowe - powinien być przygotowywany przynajmniej raz na 5 lat, ale w praktyce jest przygotowywany raz na 7 lat. Obecny plan finansowy obowiązuje do 2020 roku.

Struktura Funduszy Europejskich 

Unia Europejska wydaje pieniądze za pośrednictwem różnych funduszy, programów i instrumentów finansowych. Pięć głównych funduszy wspiera rozwój gospodarczy wszystkich państw członkowskich UE zgodnie z celami strategii "Europa 2020". Są to:

  1. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego - jego celem jest zmniejszenie różnic w poziomie rozwoju regionów Unii oraz wzmocnienie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej UE jako całości. 
  2. Europejski Fundusz Społeczny - jego głównym celem jest walka z bezrobociem w państwach członkowskich. Środki finansowe przekazywane w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego przyczyniają się do poprawy możliwości zatrudnienia i kształcenia.
  3. Fundusz Spójności - jego celem jest zmniejszanie różnic gospodarczych i społecznych oraz promowanie zrównoważonego rozwoju przede wszystkim poprzez realizację dużych inwestycji w zakresie infrastruktury transportowej i ochrony środowiska.
  4. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich - fundusz ten wspiera przekształcenia struktury rolnictwa i przyczynia się do rozwoju obszarów wiejskich.
  5. Europejski Fundusz Morski i Rybacki - fundusz ten wspiera restrukturyzację sektorów rybołówstwa państw członkowskich. 

Łącznie do 2020 roku Unia Europejska planuje przekazać za pośrednictwem ww. funduszy w formie wsparcia dla państw członkowskich prawie połowę całego swojego budżetu (ponad 453 mld euro).

Ponadto, Unia wprowadziła cztery instrumenty finansowe:

  • JASPERS i JASMINE - służą finansowaniu wsparcia technicznego w trakcie przygotowania dużych projektów infrastrukturalnych,
  • JEREMIE - ułatwia małym i średnim przedsiębiorstwom (MŚP) dostęp do mikrofinansowania,
  • JESSICA - wspiera rozwój obszarów miejskich.

Zasady funkcjonowania Funduszy Europejskich

Zasady funkcjonowania Funduszy Europejskich wynikają z zasad regulujących politykę regionalną Unii Europejskiej:

  • zasada partnerstwa - zgodnie z tą zasadą wszyscy zainteresowani partnerzy powinni być zaangażowani w działania podejmowane na każdym etapie wdrażania funduszy.
  • zasada dodatkowości (współfinansowania i komplementarności) - zgodnie z tą zasadą fundusze europejskie powinny uzupełniać, a nie zastępować finansowanie zapewniane przez poszczególne państwa członkowskie.
  • zasada subsydiarności - zgodnie z tą zasadą władze na wyższych szczeblach władzy powinny podejmować działania tylko wtedy, gdy określone cele nie mogą być osiągnięte w sposób wystarczający przez władze na niższych szczeblach władzy.
  • zasada decentralizacji - wynika z zasady pomocniczości i ma na celu wzmocnienie roli władz regionalnych i lokalnych we wdrażaniu i wykorzystywaniu Funduszy Europejskich.
  • zasada koncentracji - zgodnie z tą zasadą fundusze unijne powinny być wykorzystywane do wspierania tych działań, które mają największe znaczenie dla rozwoju Unii oraz zwiększenia jej spójności gospodarczej, społecznej lub terytorialnej.
  • zasada programowania - ma na celu opracowanie wieloletnich programów rozwoju, zgodnych z partnerskim procesem decyzyjnym.
  • terytorialny wymiar polityki regionalnej - Fundusze Europejskie mają na celu wspieranie rozwoju terytoriów określonych nie tylko pod względem administracyjnym, ale także powiązanych funkcjonalnie, tj. posiadających podobne cechy społeczne, gospodarcze i przestrzenne oraz jednolite cele rozwojowe. 

Na co wydawane są fundusze?

W strategii "Europa 2020" Unia Europejska określiła swoje cele strategiczne i priorytety rozwojowe. Posłużyły one za podstawę do opracowania tzw. polityk horyzontalnych. Każdy projekt, który ma uzyskać wsparcie z Funduszy Europejskich, jest oceniany pod kątem zgodności z trzema podstawowymi politykami:

  1. Zrównoważony rozwój: Unia dąży do tego, aby rozwój gospodarczy Europy nie odbywał się kosztem środowiska naturalnego. Ponadto, Unia promuje racjonalne i ekonomiczne wykorzystanie zasobów naturalnych oraz ochronę środowiska poprzez redukcję emisji gazów lub rozpowszechnianie technologii przyjaznych dla środowiska.
  2. Równość szans: Projekty współfinansowane z funduszy europejskich powinny być zgodne z polityką równych szans. Oznacza to konieczność zapewnienia równego traktowania kobiet i mężczyzn. Zabroniona jest jakakolwiek dyskryminacja ze względu na wiek, przekonania, pochodzenie, religię lub niepełnosprawność.
  3. Społeczeństwo informacyjne: Realizacja polityki społeczeństwa informacyjnego polega na promowaniu wykorzystania nowoczesnych technologii informacyjnych w życiu codziennym obywateli, przedsiębiorstw i organów administracji publicznej.

Stopniowo wzrasta również znaczenie polityki rozwoju przestrzennego jako obszaru zainteresowania Unii Europejskiej. Jej głównym celem jest zapewnienie różnorodności i zachowanie odrębności kulturowej poszczególnych regionów.